تاریخ تحول هارمونی

نویسنده:شارل کوکلن

مترجم:محسن الهامیان

هنر بايد رمزگونه باشد!

نشستي با محسن الهاميان

در روز 24 فروردين به مناسبت چاب کتاب تاريخ تحول هارموني نوشته آهنگساز برجسته فرانسوي شارل کوکلن ترجمه محسن الهاميان، نشستی در دفتر مجله هنر موسيقي با مترجم برگذار شد که فرصت مناسبي بود تا گفت­وگويي در زمينه آموزش آکادميک موسيقي و همچنين سؤالاتي در مورد کتاب مذکور مطرح شود. محسن الهاميا برآمده از دانشکد­ی هنرهای زيبای دانشگاه تهران، در سال­های 1356-1352 می­باشد. وی در توضيح علل ترجمه­ی اين کتاب در «يادداشت مترجم» اين کتاب آورده است: «برای کسب توانايي لازم در هر علمی، آشنايي با تاريخ تحول آن علم يکی از ضرورت می­باشد. هارمونی هم از اين قاعده مستنی نيست و در مرحلة بالای هارمونی بررسی تاريخ تحول آن به دانشجويان کمک می­کند تا تجسم روشن و واضحی از هارمونی داشته باشند. در اين کتاب که بخشی از رسالة هارمونی شارل کوکلن است وی به بررسی تحول هارمونی از قرن سيزدهم تا قرن بيستم می­پردازد و هر دورة تاريخی را با نمونه­های گسترده از آهنگسازان صاحب سبک معرفی می­نمايد. در اين بررسی تنها به ذکر تحول هارمونی پرداخته نمی­شود و کوکلن نگاهی هر چند مختصر به تحولات اجتماعی که بر تحول هارمونی تأثير گذارده نيز دارد. با نگاه موشکافانه­ای که آقای کوکلن در بررسی هارمونی به کارگرفته شدة  اساتيد داشته مطالعة دقيق اين کتاب چند سال طول خواهد کشيد (چون بررسی تحولات بسيار عميق و نمونه­های داده شده بسيار گسترده هستند) با چنين مطالعه­ای ذهن دانشجويان در تخيل هارمونی بسيار روان و آمادة خلاقيت در طرح­های موسيقايي خواهد شد. جدا از بررسی هارمونی تونال و سير تحول آن، نگاه بسيار گسترده­ای بر هارمونی مدرن (بی­تونال، پلی­تونال و آتونال) دارد و می­بينيم برخلاف تصور عده­ای اين هارمونی بی حساب و کتاب نيست. با مطالعة عميق اين کتاب، دانشجويان فرصتی برای  درک عميق هارمونی به ويژه هارمونی قرن بيستم خواهند داشت که می­تواند در کار آهنگسازی آنها در سبک­های مدرن بسيار مفيد باشد.» و اما گفت­و گوی ما با ايشان:

 در فرهنگسرای ارسباران

جلسه توجیهی 5شنبه 16اردیبهشت ساعت 2

مکان: فرهنگسرای ارسباران

موسیقی را بصورت علمی و تخصصی بیاموزید.

(برنامه دروس تخصصی دوره آهنگسازی زیر نظر استاد محسن الهامیان)

 info@mohsen-elhamian.info

قطعات آلبوم رویا

Track01		4:48		تراک1
Track02		5:08		تراک 2
Track03		5:16		تراک 3
Track04		5:18		تراک 4
Track05		4:39		تراک 5
Track06		4:39		تراک 6
Track07		3:42		تراک 7

مفاهيم شنکر

 مترجم محسن الهاميان

 اين کتاب نياز به جامعه موسيقي کشور است

مترجم کتاب " مفاهيم شنکر " گفت: اين کتاب در عرصه موسيقي کشور يک نياز که تا به امروز جاي آن خالي بوده و من تلاش نمودم تا اين جاي خالي را پر کنم

محسن الهاميان مترجم کتاب " مفاهيم شنکر" ، به خبرنگار باشگاه خبرنگاران گفت: اين کتاب در دهه ‌هاي 60و70 دراروپا و امريکا توسط مدرسان براي هنرمندان عرصه موسيقي در دانشگاه ها تدريس مي‌شد.
 وي تصريح کرد: در واقع اين کتاب نياز جامعه موسيقي در کشور است که کمبود آن به شدت احساس شد چرا که در اين کتاب مباني موسيقي مسير آهنگسازي ، سبک‌هاي آهنگسازي و تکنيک‌هاي اين عرصه موسيقي براي مخاطبان تأليف شده بود ولي متأسفانه تا به امروز در ايران اين کتاب که لازمه تدريس در دانشگاه‌هاي کشور در رابطه با عرصه موسيقي است تدريس نشده بود.
 وي در ادامه افزود: اين کتاب در 12 فصل نوشته شده که من آنرا ترجمه کرده‌ام تا در دانشگاه‌ها براي علاقمندان عرصه موسيقي تدريس شده و به آگاهي آنان در اين عرصه بيافزايد.
گفتني است، اين کتاب توسط آلن کاد والدر و ديويد گايدان پژوهشگر، از کتاب شنکر تأليف شده که محسن الهاميان اين کتاب را به فارسي ترجمه نموده است.

مصاحبه

رادیو فرهنگ

با

 استاد محسن الهامیان 

 پنجشنبه ۲۲/۵/۱۳۸۸

ساعت ۱۱:۳۰

• Piano

  • coulures_de_deserte[1]
  • Damkol
  • Dast_be_dastmalem_nezan
  • Doukhterboyerahmedie  
  • Pacthlily
• Piano &Violin
  • sonat_violon__piano 1
  • sonat_violon__piano 2
  • sonat_violon__piano 3
  • Sonata1
• Orchestral Song
  • Seyh Mastte
  • les coleurs
  • Danse passionante
• Trio Sonat
  • Trio Sonat
  • Trio Sonat II
  • trio sonat III

گفتگو با استادمحسن الهامیان، آهنگساز، مدرس و پژوهشگر (قسمت دوم ) 

 در این برنامه شنونده ی صحبت های استاد محسن الهامیان، آهنگساز، مدرس، پژوهشگر عزیز کشورمان درباره ی واژه ی واریاسیون و آموزش موسیقی می باشید./گروه فرهنگ وادب وهنر  

استاد محسن الهامیان، از جمله ی استادان اخلاق گرا و پر کار موسیقی است که با تالیف و ترجمه آثار گرانبهای آموزشی و مورد نیاز جامعه علمی موسیقی کشور خدمات شایان توجهی به دانشجویان و جامعه هنری کشور نموده است.
از زمانی که موسیقی پیدا شد ما در موسیقی واریاسیون داشتیم. و به این معنی است که وقتی یک مطلبی، یک ملودی داده می شود؛این نیست که ملودی ضمن نواختن واجرا فقط برای یک بار داده شود.این لازم است که اجرا کننده مجددا به این ملودی بپردازد و اگر بخواهد این ملودی را تکرار کند، این یکنواختی ایجاد می کند. با دخل و تصرف هایی در ریتم قطعه و اضافه کردن تزییناتی به خط ملودی باعث می شود که از یکنواختی ملودی جلوگیری کند. ...
این برنامه را بشنوید. 

ایران صدا

گفتگو با محسن الهامیان، آهنگساز، مدرس و پژوهشگر (قسمت اول)  

  ضمن شنیدن قطعه ای از ساخته های استاد محسن الهامیان صحبت های ایشان را درباره این آهنگ و فعالیت هایشان بشنوید./گروه فرهنگ وادب وهنر  

استاد محسن الهامیان را می توان از جمله پرکارترین اساتید موسیقی کشور به شمار آورد که با تالیف و ترجمه آثار گرانبهای اموزشی و مورد نیاز جامعه علمی موسیقی کشور خدمات شایان توجهی به دانشجویان و جامعه هنری کشور نموده است.

آقای محسن الهامیان متولد1327در تهران است، وی در سال 1352برای تحصیل موسیقی وارد دانشکدة هنرهای زیبا شد و در سال 56با گرایش آهنگسازی از این دانشکده مدرک لیسانس خود را دریافت کرد. از سال 62 در هنرستان های موسیقی به تدریس دروس هارمونی، سلفژ فرم، موسیقی و تاریخ موسیقی مشغول شد.
وی به زبان های فرانسه و انگلیسی آشنا می باشد و در طول این مدت مبادرت به ترجمه و تألیف کتاب های موسیقی نموده است، اهم این کتاب ها عبارتند از: رساله هارمونی تئودور دوبوا، رساله کنترپوان کرپینی، رساله فوگ ژدالژ و...
این برنامه را بشنوید.

        ایران صدا

آلبوم موسيقي بي كلام رويا با روش سنتي و رومانتيك اثر محسن الهاميان منتشر شد.

محسن الهاميان آهنگساز اين آلبوم به خبرنگار باشگاه خبرنگاران گفت: اين آلبوم متشكل از 12 قطعه است كه با بداهه نوازي آغاز و در پايان به موسيقي رومانتيك ختم مي شود. وي افزود: در اين اثر از سازهاي پيانو، ويلون، ويلون سل استفاده شده كه همزمان بانزديك شدن به مراحل پاياني از سازهاي آگوستيك استفاده مي شود. الهاميان اظهار داشت: اين اثر با فضاي موسيقي ايراني ساخته و اجرا شده يكي از اين 12 قطعه اثر 10 دقيقه اي بر روي يكي از آثار روح الله خالقي است كه در دستگاه همايون ساخته و اجرا شده است.

استاد محسن الهامیان عقیده دارد که:

متاسفانه به دلیل آن که موسیقی جدی در ایران نتوانسته جایگاه واقعی خود را بیابد، پیدا شدن آهنگسازانی این چنین فعلاً مقدور نیست و شاید جوانانی باشند که علم و قریحهٔ کافی برای مطرح شدن داشته باشند ولی فعلاً آبی برای شنا نیست و اگر هم آبی هست برای کسانی هست که شنا کردن بلد نیستند.محسن الهامیان یک سونات برای پیانو و ویلون با فضای ایرانی و با استفاده از هارمونی پیشنهادی برای موسیقی ایرانی نوشته و نیز گسترشی ارکستری بر اساس «رقص شور انگیز» اثر استاد خالقی نوشته است. ولی در کار آهنگسازی به دلیل عدم امکانات اجرایی و مشکلاتی که در این راه وجود دارد و اکثر کارهای نوشته شده دیگر آهنگسازان هم در کشوی میز خاک می‌خورند و فرصت عبور از چنبرهٔ موانع موجود بر سر راه چنین فعالیتهایی راندارند واز طرف دیگر کمبود کتابهای علمی و تخصصی موسیقی، او قسمت اعظم فعالیت خود را روی ترجمه و نشر کتابهای موسیقی گذراده است.علاوه بر کتابهایی که تا کنون به چاپ رسیده، چهار جلد ارکستراسیون شارل کوکلن که در مجموع بیش از ۱۵۰۰ صفحه می‌باشد به طور کامل آماده چاپ شده، ترجمهٔ نامه‌های شوپن به انجام رسیده، ترجمهٔ هارمونی کلاسیک و هارمونی قرن بیستم رالف تورک به انجام رسیده، ویراست جدیدی از کتابهای رسالهٔ کنترپوان کروبینی و رسالهٔ فو گ ژدالژ انجام شده و هر دو کتاب آماده چاپ مجدد گردیده است.

رساله ارکستراسیون

نوشته شارل کوکلن

انتشارات دانشگاه هنر

كتاب هارموني قرن 20 تأليف محسن الهاميان وارد بازار كتاب شد

محسن الهاميان، مؤلف اين كتاب در گفتگو با خبرنگار باشگاه خبرنگاران افزود: این کتاب آخرين تأليف خود در عرصه كتاب هاي موسيقي است.

وي تصريح كرد: پس از تأليف و ترجمه آثار بسيار در اين عرصه به علت مسائل مالي مي خواهم اين كار را رها كرده و به عرصه موسيقي و آهنگسازي باز گردم.

نويسنده كتاب اركستراسيون موسيقي ادامه داد: تأليف كتاب در عرصه موسيقي، اطلاعات كامل و جامع نياز دارد و اشخاصي كه به اين امر مبادرت مي ورزند بايد اشراف كاملي به موسيقي جهان و ايران داشته تا بتوانند بحث هاي تخصصي را مطرح كرده و پاسخگوي نياز مخاطبان خود باشند.

الهاميان ضمن گلايه از مسئولان اظهار داشت: متأسفانه به افرادي كه در تأليف و ترجمه كتاب هاي موسيقي فعاليت مي كنند، بها داده نمي شود كه اين موضوع دلسردي افراد را درپي دارد.

کوتاه ترین راه

در نوازندگی پیانو

نوشته کارل لایمر-والتر گزکین پ

یانو

رسالة حاضر شيوة مرا در نوازندگي پيانو شرح مي‌دهد، تكنيكي كه من آن را اساس كار  در نوازندگي پيانو مي‌دانم. در اين زمينه مديون زحمات آقاي كارل لايمر هستم. تمرين نوازندگي را نزد ايشان بين سال‌هاي 1917 – 1912 آموختم كه كل آموزش مرا تشكيل مي‌دهد. بعد از گذشت دوازده سال من هنوز طرفدار بي چون و چراي شيوة لايمر هستم كه آن را بهترين روش منطقي در كسب بالاترين درجة تكامل نوازندگي پيانو مي‌دانم.كارل لايمر در ابتدا «نظارت به خود» (self control) را به شاگردان آموزش مي‌دهد، او به شاگردان مي‌آموزد كه چطور به نواختن خود گوش دهند. اين روش انتقادي گوش كردن به خود پيشنهاد من است كه مهم‌ترين عامل در تمام مراحل آموزش موسيقي است. ساعت‌ها نواختن بدون تمركز و گوش نكردن به هر نت از درسي كه نواخته مي‌شود، كمترين ثمري ندارد! تنها گوش‌هاي تربيت شده قادر هستند كه ايرادها و بي دقتي‌ها را بشنوند. نواقصي كه رفع و حذف آنها براي تكنيك كامل پيانو ضروري است. همچنين از طريق گوش كردن مدام احساس براي درك زيبايي و ظرافت نوانس‌ها تربيت مي‌شود، تا حدودي كه هنرجو قادر به نواختن پيانو با تكنيكي غير قابل ايرادگيري مي‌شود و احساسي لطيف براي خلق صدايي زيبا پيدا مي‌كند. اجراي دقيق و درست ريتم نيز تنها از طريق به خود گوش كردن جدي ميسر است. نارضايتي و يا بهتر بگويم غير قابل تحمل بودن اجراي غلط موسيقي، براي شنونده‌اي كه درك او از ريتم، تركيببات آن و دگرگوني‌هايش تا حد بالايي پيشرفت كرده، غير قابل توصيف است. به طوري كه اجراي موسيقي اغلب فاقد ارزش هنري مي‌گردد. هرگز دقت كافي به اين امر مبذول نشده كه اجراي دقيق نت به نت تمام علايمي كه مصنف خواسته است، اولين قدمي است كه نوازنده بايد در آن استاد باشد. من هنوز هم مرهون آقاي لايمر هستم، زيرا او مرا طوري تربيت كرده كه بدون چون و چرا به مقاصد مصنف احترام بگذارم. تنها پيروي دقيق از همة علائم داده شدة مصنف است كه اجازه مي‌دهد تا در افكار و هيجانات يك استاد زندگي كرد و بدين وسيله درك و اجراي كاملي از كارهاي وي عرضه داشت.در فعاليت‌هاي موسيقايي خود اين طور فهميده‌ام، نوازنده‌هايي كه داراي قريحه و استعداد كمتري از نظر تكنيك و احساس هستند، محتوا و پيام يك اثر را به طور كامل درك نمي كنند و به دليل همين نارسايي‌ها و محدوديت‌ها براي اين كه اثر را جالب توجه‌تر كنند به خود اين اجازه را مي دهند تا آن را دستكاري كنند، عملي كه هميشه خطا و اشتباه است. نوازندگان جوان اغلب نمي‌دانند كه اجراي واقعاً درست تا چه حد مشكل است. اين گفته تنها شامل تكنيك انگشت‌ها نمي‌شود بلكه شامل بيان دقيق خواسته‌هاي مصنف نيز مي‌شود. اين مورد تنها با استادي كامل در اجراي انواع مختلف نواختن‌ها و نوانس‌ها حاصل مي‌شود. اين توانايي بايد تا آنجا پيش رود كه نوازنده را قادر به معرفي تصويري از يك نت يا يك جمله كند به طريقي كه اين كار به صورت خودكار و بي اختيار به حركت‌هاي انگشت‌ها و بازوها منتقل شود. شيوة لايمر با پرهيز از حركت‌هاي غير ضروري و به كار نگرفتن ماهيچه‌هايي كه در لحظه نيازي به آنها نيست و به كار بردن ماهيچه‌هايي ضرور در حالتي لخت و آسوده بدون شك، شيوه‌اي است كه نوازنده را خيلي زود به هدفش مي‌رساند.در اثر اصرار من بود كه آقاي لايمر تصميم به انتشار اصول پايه‌اي شيوة خودش (يا بهتر شيوة ما) گرفت و من اميدوارم كه نوازندگان بتوانند از آن سود برند

                                 والتر گزه‌كين

مقدمه  سپاس خداوند را كه اين توفيق به من داده شد تا شاهد چاپ دوم رسالة هارموني تئودور دوبوا باشم. چاپ اول اين كتاب به سال 68 بود كه ترجمة آن را در سال 66 به انجام رساندم. اين ترجمه اولين كار ترجمه‌اي من بود و در مواردي نارسايي‌هايي هم داشت كه رضايت مرا جلب نكرد. بعد از ناياب شدن اين چاپ تصميم به تصحيح و ترجمه و در مواردي به ترجمة مجدد گرفتم و با تجربه‌اي از ساليان تدريس هارموني و نيز ترجمة‌كتاب (كه تا كنون بالغ بر بيست عنوان شده است) كسب كرده‌ام، اميدوارم كار انجام شده مورد توجه علاقمندان قرار گيرد. اگر ترجمة اخير با چاپ قبلي مقايسه شود ملاحظه مي‌شود كه تغييرات و تصحيح چشم‌گير است.بايد مطلبي را به كساني كه مي‌خواهند آموزش هارموني را شروع كنند يادآوري نمايم كه اين كتاب (و هيچ كتاب هارموني ديگري) خودآموز هارموني نيست (مگر آن كه كتابي سطحي بوده و تنها به مطالب اوليه پرداخته باشد،چون هارموني درس بسيار مشكلي است) و بايد با استاد آگاه و دلسوز، اين قواعد آموخته و به كار گرفته شود. متاسفانه  در آموزش موسيقي در كشور ما، درس هارموني جدي گرفته نشده و حتي نظر بعضي از اساتيد ما بر آن است كه در كار آهنگسازي نيازي به هارموني و قواعد آن نيست (به خصوص رسالة تئودور دوبوا كه اين قواعد را تا جزئيات بررسي مي كند)چون به قول آنها اين قواعد دست و پا گير هستند. گويا اين قواعد تنها براي مردم آزاري نوشته شده‌اند تا شاگردان را با آنها شكنجه دهند. اين اساتيد فراموش مي‌كنند كه اين قواعد از آثار استادان نابغه‌اي گرفته شده كه به طور جهاني ستايش شده‌اند. در ساختن يك بنا تمام تجربياتي كه به صورت اصول و قاعده در آمده بايد رعايت شود، در غير اين صورت احتمال خراب شدن بنا بر سر كساني كه در آن زندگي مي‌كنند وجود خواهد داشت. چگونه خواهد بود اگر موسيقي خود را ملزم به رعايت دقيق قوعد و اصول اوليه نكند، مسلماً چنين بنايي تنها بر سر سازنده‌اش خراب خواهد شد.در كلاس چنين اساتيدي به ذكر سرفصل‌هاي هارموني و حل چند ميزان تمرين اكتفاء مي‌شود (تازه اگر مسئله‌اي حل شود). كمتر استادي است كه به عمق هارموني وارد شده و يا باواند شاگردان خود را با عمق هارموني آشنا كند.چنين تفكري را مي‌توان در برنامه ريزي دروس دانشگاهي رشتة موسيقي و (حتي هنرستان موسيقي) هم ديد كه تنها به يك ترم هارموني اجباري و يك ترم هارموني اختياري اكتفاء شده است (مطالعه‌اي كه حداقل به دو تا سه سال آموزش و سال‌ها تمرين مداوم نياز دارد).مدتي است تب موسيقي مدرن نويسي در كشور ما رواج يافته و شاگردي كه حتي خودش هم منزجر از چنين موسيقي است براي عقب نماندن از قافله به خيال خودش موسيقي مدرن مي‌نويسد، چون به گفتة استادش كاري است كه نياز به دانستن هارموني ندارد و هر كاري هم در آن مي‌شود انجام داد! توصية من به هنرجويان اين است كه جذب سخناني چون: »موسيقي امروز، موسيقي مدرن است و موسيقي مدرن هم نياز به قاعده ندارد» نشوند. بايد بدانيم كه موسيقي مدرن سنتز موسيقي تونال است (تز = موسيقي تونال، آنتي تز = كاوش‌هاي تونال و نوع آوري مدام در هارموني) است و از آسمان به زمين نيانده است و شاگردي كه بخواهد موسيقي مدرن كار كند، بايد موسيقي قبل از آن را به خوبي بشناسد تا بداند كه قرار است چه چيزهايي را رعايت نكند و به جاي آنها  چه موادي را به كار گيرد كه ناشي از قوة خلاقة اوست. اين شاگرد بايد درس‌هاي هارموني، فرم، كنترپوان،اركستراسيون ... را نزد استاداني آگاه بياموزد، سال‌ها روي اين درس‌ها تمرين كند، موسيقي استاتيد را براي بهتر فهميدن اين درس‌ةا آناليز كند و عجله‌اي براي آهنگساز شدن نداشته باشد، چون هيچ موسيقي ماندگاري (حتي مدرن) خارج از اين قواعد نوشته نشده و پاية ه«ه آنها هارموني است. پس وضع هنرجويي كه هنوز اين مقدمات را فرا نگرفته و مي‌خواهد موسيقي بنويسد را مي‌توان خدزد. او بعد از چند سالي پرداخت هزينة سنگين آموزش چون نتوانسته موسيقي‌اي بنويسدكه ماية هيجان باشد دلزده كار را رها مي‌كند (همين شاگرد ممكن است با گذراندن آموزشي كلاسيك ماية افتخار موسيقي كشور باشد كه با افتادن در بيراهه از دست مي‌رود).در مملكتي كه بيش از نود و پنج درصد مردم آن هنوز يك قطعة موسيقي كلاسيك را از اول تا آخر گوش نكرده‌اند نوشتن موسيقي مدرن چه حاصلي مي‌تواند داشته باشد. يك اثر موسيقي بايد داراي ويژگي فردي و هويت ملي باشد. رونويسي كردن از سنفوني شستاكويچ يا به هم دوختن تكه‌ پاره‌هايي از پرلودهاي دبوسي يا نوشتن اصوات در هم و برهمي به اسم موسيقي كه با هيچ معيار زيبايي شناسي مطابقت ندارد نشان دهندة بي اطلاعي مصنفين آنها از درس‌هاي موسيقي است و دردي از موسيقي كشور را مداوا نخواهد كرد. شايد امروز از چنين آثاري حمايت هم بشود ولي هميشگي نخواهد بود. بايد به جواناني كه به دنبال نوشتن موسيقي‌اي جدي هستند بگويم كه موسيقي محلي كشور ما سرشار از لطافتي پايان نيافتني است و موادي در اختيار آهنگساز آشنا به قواعد موسيقي قرار مي‌دهد كه مي‌توان پيچيده‌ترين موسيقي‌ها حتي در اشكالي مدرن را با آن نوشت تا هم ويژگي فردي در آنها نشان داده شود و هم آهنگساز بتواند خلاقيت خود را در كار با اين قطعات نشان دهد. چنين آهنگسازي مسلماًبه زوديبه ايده‌هاي شخصي خود هم پر و بال خواهد. براي صحبت بيشتر در اين مورد هنرجويان را خواندن مطلب «گفتاري پيرامون گرايش‌هاي مدرن» صفحة 243 اين كتاب دعوت مي‌كنم محسن الهاميان